Bản quyền hình ảnh trên website dùng sao cho an toàn

Một tấm ảnh tải từ kết quả tìm kiếm Google, dùng làm banner khuyến mãi trên website, rồi vài tháng sau công ty nhận được email đòi bồi thường vì tấm ảnh đó có bản quyền. Chuyện này không phải doạ, mà là mô hình kinh doanh thật của một số ngân hàng ảnh lớn như Getty Images: họ cho công cụ dò ảnh của mình quét nhiều website, phát hiện ảnh dùng trái phép rồi gửi thư yêu cầu thanh toán. Nắm rõ bản quyền hình ảnh trước khi đăng bất kỳ tấm nào lên website giúp doanh nghiệp tránh khoản chi phí không lường trước này.

Bản quyền hình ảnh trên website là gì, ảnh miễn phí có dùng thương mại được không

Bản quyền hình ảnh là quyền pháp lý của người chụp hoặc chủ sở hữu đối với việc sao chép, phân phối và sử dụng tấm ảnh đó. Ảnh xuất hiện miễn phí trên kết quả tìm kiếm không đồng nghĩa được phép dùng cho mục đích thương mại; xem được và được dùng là hai việc khác nhau.

Google Hình ảnh chỉ là công cụ tìm kiếm, không cấp quyền sử dụng cho bất kỳ ảnh nào nó hiển thị. Muốn biết một tấm ảnh có được dùng cho website công ty không, phải quay lại trang gốc chứa ảnh đó và đọc phần giấy phép đi kèm. Nhiều doanh nghiệp bỏ qua bước này vì tiện tay lưu ảnh về máy, đến khi bị khiếu nại mới biết ảnh đã dùng nhiều năm mà chưa từng có quyền hợp pháp. Nếu đang chuẩn bị cho một dịch vụ thiết kế website trọn gói, phần ảnh xứng đáng được xem kỹ ngay từ đầu, không để đến lúc website chạy rồi mới lo bản quyền.

Danh sách ảnh cần dùng nên nằm trong bước chuẩn bị nội dung trước khi giao website cho đơn vị thiết kế, để không phát sinh ảnh vi phạm bản quyền giữa chừng dự án.

Các loại giấy phép ảnh phổ biến khác nhau ở điểm nào

Giấy phép ảnh phổ biến trên các kho ảnh chia làm ba nhóm chính: royalty-free (trả một lần, dùng nhiều lần trong phạm vi cho phép), rights-managed (giới hạn theo thời gian, khu vực và số lần hiển thị), và Creative Commons (miễn phí nhưng mỗi biến thể có điều kiện riêng).

Creative Commons có nhiều biến thể: CC0 cho phép dùng tự do kể cả mục đích thương mại, CC BY yêu cầu ghi tên tác giả, CC BY-NC cấm dùng cho mục đích thương mại, CC BY-ND cấm chỉnh sửa ảnh gốc. Một tấm ảnh gắn nhãn "miễn phí" trên mạng xã hội có thể rơi vào bất kỳ biến thể nào trong số này, nên phải đọc đúng dòng giấy phép chứ không đoán theo cảm giác.

Một số ảnh báo chí, ảnh sự kiện gắn nhãn chỉ dùng cho biên tập (editorial use only), chỉ minh hoạ tin tức, không dùng cho quảng cáo dù đã trả tiền mua ảnh. Theo Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam, tác phẩm nhiếp ảnh được bảo hộ 75 năm kể từ khi công bố lần đầu, nên một tấm ảnh cũ trôi nổi trên mạng chưa chắc đã hết hạn bản quyền.

Ảnh có mặt người trên website cần thêm điều gì

Ảnh có gương mặt người nhận diện được, dù là ảnh stock đã mua bản quyền, vẫn cần thêm giấy đồng ý xuất hiện hình ảnh từ người trong ảnh mới an toàn khi dùng cho quảng cáo hay trang bán hàng. Bản quyền ảnh và quyền đối với hình ảnh cá nhân là hai quyền tách biệt.

Kho ảnh trả phí lớn thường đính kèm giấy đồng ý cho ảnh có người, nhưng ảnh tự chụp nhân viên hoặc khách hàng tại sự kiện thì doanh nghiệp phải tự xin sự đồng ý bằng văn bản hoặc tin nhắn xác nhận, nhất là khi ảnh dùng để quảng cáo dịch vụ chứ không chỉ minh hoạ nội bộ.

Ảnh sản phẩm tự chụp có phải luôn an toàn nhất

Ảnh do chính doanh nghiệp chụp sản phẩm, cửa hàng hoặc văn phòng của mình là lựa chọn an toàn nhất về bản quyền hình ảnh, vì doanh nghiệp vừa là người chụp vừa là chủ sở hữu, không phụ thuộc giấy phép của bên thứ ba.

An toàn không có nghĩa là tuỳ tiện. Ảnh chụp trong cửa hàng có logo thương hiệu khác lọt vào khung hình, hoặc chụp lại bao bì mang thiết kế của nhà sản xuất, vẫn có thể vướng quyền sở hữu trí tuệ của bên đó. Ảnh tự chụp còn có lợi ích khác ngoài pháp lý: đúng thực tế sản phẩm, khách hàng tin hơn ảnh minh hoạ lấy từ kho ảnh nước ngoài không liên quan gì đến cửa hàng thật.

Lưu bằng chứng nguồn gốc và giấy phép ảnh vào đâu cho dễ tra

Mỗi ảnh đăng lên website nên ghi lại nguồn tải, loại giấy phép, ngày tải và người phụ trách vào một bảng theo dõi riêng, tách biệt với thư mục ảnh trên máy tính. Khi có khiếu nại, bảng này là bằng chứng đầu tiên chứng minh doanh nghiệp có căn cứ sử dụng ảnh hợp pháp.

Sau khi xác nhận ảnh có quyền sử dụng hợp pháp, bước tiếp theo là nén ảnh sang định dạng WebP trước khi tải lên website. WebP giữ chất lượng gần với ảnh gốc nhưng dung lượng file nhỏ hơn nhiều so với JPEG hoặc PNG. Ảnh nặng vốn là một trong những nguyên nhân khiến website tải chậm thường gặp, nên bước nén nên làm ngay sau khi xác nhận quyền sử dụng. Đổi định dạng chỉ thay cách lưu file, không xoá bỏ nghĩa vụ pháp lý gắn với ảnh gốc, nên vẫn phải giữ lại bảng nguồn gốc dù ảnh đã nén.

Nhận thư khiếu nại bản quyền ảnh thì xử lý theo thứ tự nào

Nhận được email hoặc thư khiếu nại bản quyền ảnh, việc đầu tiên là gỡ tấm ảnh đó khỏi website ngay, sau đó mới kiểm chứng nội dung thư có đúng sự thật không. Gỡ trước giúp dừng thiệt hại đang phát sinh, còn phớt lờ thư mới là rủi ro lớn nhất.

1. Gỡ ảnh khỏi trang đang hiển thị, kể cả bản cache nếu website có dùng CDN.
2. Tra lại bảng lưu nguồn gốc xem tấm ảnh lấy từ đâu, có giấy phép hay không.
3. Có bằng chứng hợp pháp thì phản hồi bên gửi thư kèm hoá đơn hoặc đường dẫn giấy phép.
4. Không tìm được nguồn gốc rõ ràng thì giữ nguyên phần đã gỡ, trao đổi với bên khiếu nại về hướng xử lý thay vì im lặng.

Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam quy định mức bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả có thể lên đến 500 triệu đồng trong trường hợp không xác định được thiệt hại thực tế, nên phớt lờ một thư khiếu nại không phải phương án đỡ tốn kém hơn. Muốn xác minh một tác phẩm có đăng ký bản quyền tại Việt Nam hay không, doanh nghiệp có thể tra cứu qua Cục Bản quyền tác giả thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Câu hỏi thường gặp về bản quyền hình ảnh

Gói lại vài ý

Bản quyền hình ảnh không phải chuyện chỉ dành cho công ty lớn. Website nhỏ dùng sai một tấm ảnh vẫn nhận được thư khiếu nại như thường. Ưu tiên ảnh tự chụp, đọc kỹ giấy phép khi dùng ảnh ngoài, xin thêm sự đồng ý nếu ảnh có mặt người, và lưu lại nguồn gốc từng tấm ảnh vào một bảng riêng để khi cần là có ngay bằng chứng.

Nếu chưa có thời gian tự làm hết các bước này, đội thiết kế website của BizMaC có thể lo luôn phần ảnh khi dựng website mới, từ khâu chọn nguồn ảnh hợp lệ đến nén WebP cho trang chạy nhẹ.